دودمان سامانيان به يارى سازمان دولتى ياد شده توانست قريب يكصد سال برپا ماند و حال آنكه بنا باخبار تاريخ پس از اسمعيل در ميان افراد آن خاندان هيچ كسى كه واجد استعداد خاصى بوده باشد وجود نداشته . احمد ( 295 تا 302 هجرى / 914 - 907 ميلادى ) جانشين اسمعيل مردى بسيار پارسا بوده . در زمان او زبان عربى مجددا در مكاتبات رسمى به كار رفت ( محتملا نه مدت زيادى ) « 1 » . به ظن غالب حمايتى كه از مأموران عربىدان مىشده يكى از علل نارضائى غلامان نگهبان شاهى بوده است . وى را در شب 23 ژانويه 914 ميلادى [ پنجشنبه 11 جمادى الاخر 301 هجرى - تاريخ بخارا نرشخى چاپ طهران - ص 110 ] در فربر به قتل رسانيدند « 2 » . پس از اين واقعه گروه دربارى قدرت را به دست گرفته كاتب ابو الحسن نصر بن اسحق « 3 » را متهم ساختند كه با قاتلان همدست بوده . كاتب مزبور اعدام شد . شيخان و سران غلامان نگهبان « 4 » نصر بن احمد هشت ساله را به تخت شاهى نشاندند ( 302 تا 332 هجرى

--> ( 1 ) - حمد اللّه مستوفى قزوينى ، « تاريخ گزيده » ، چاپ براون ، متن ، 381 ؛ ترجمه ، 73 ( در ترجمه ) كلمهء « Proclamations » چندان با « مناشير و احكام » اصل مطابقت ندارد . ( 2 ) - تاريخ صحيح را سمعانى داده ( « متون » ، ص 59 ؛ چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « السامانى » ) ؛ در واقع اين روز بر خلاف آن‌چه در همهء منابع منقول است ، يكشنبه بوده . ( 3 ) - نرشخى ، چاپ شفر ، 92 . نام كامل وى را گرديزى نقل كرده ( نسخهء خطى اكسفورد ، ورق 114 ؛ نسخهء خطى كمبريج ، ورق b 92 ؛ ( چاپ محمد ناظم ، 25 ) : « ابو الحسن نصر بن اسحاق الكاتب » . ( 4 ) - گرديزى ( نسخهء خطى اكسفورد ، ورق 115 ؛ نسخهء خطى كمبريج ، ورق b 92 ؛ ( چاپ محمد ناظم ، 25 ) ) : « مشايخ و حشم » .